Ondanks een recente daling van de obesitascijfers onder volwassenen in de VS – van 39,9% in 2022 naar 37% in 2025 – blijft de vraag naar effectieve obesitasbehandelingen aanzienlijk. Hoewel veranderingen in levensstijl, zoals voeding en lichaamsbeweging, van fundamenteel belang zijn, blijken ze vaak onvoldoende voor gewichtsbeheersing op de lange termijn. Medicijnen kunnen deze kloof helpen overbruggen door de biologische factoren aan te pakken die gewichtstoename veroorzaken, zoals uitgelegd door Dr. Timothy Garvey van de Universiteit van Alabama in Birmingham: “Obesitas is een levenslange ziekte die levenslange interventie vereist… medicijnen kunnen de processen stoppen die deze gewichtstoename veroorzaken.”
Momenteel zijn medicijnen voor gewichtsverlies goedgekeurd voor volwassenen met een BMI van 30 of hoger, of voor mensen met een BMI van 27 of hoger die ook gewichtsgerelateerde gezondheidsproblemen hebben, zoals hoge bloeddruk, diabetes of slaapapneu. De weg naar veilige en effectieve behandelingen kent echter veel tegenslagen.
Een geschiedenis van risico’s en terugroepacties
De begindagen van medicijnen voor gewichtsverlies werden gekenmerkt door gevaarlijke experimenten. Al in de jaren veertig werden ‘regenboogpillen’ – cocktails van amfetaminen, diuretica, laxeermiddelen en schildklierhormonen – agressief op de markt gebracht, vaak met fatale gevolgen. In de jaren zestig trok de FDA deze ongereguleerde mengsels na talloze sterfgevallen van de markt. Dr. Frank Greenway van de Louisiana State University benadrukt de kwestie: “Geen van deze medicijnen is getest in langdurige onderzoeken… dit verhoogt het risico dat ze bijwerkingen zullen hebben die niet worden onderkend bij kortetermijntherapie.”
In de jaren negentig was er sprake van de opkomst en ondergang van ‘fen-phen’, een combinatie van fenfluramine en fentermine, die later werd teruggeroepen vanwege hartklepdefecten. Latere geneesmiddelen zoals sibutramine (Meridia) en lorcaserin (Belviq) werden ook teruggeroepen vanwege respectievelijk cardiovasculaire risico’s en zorgen over kanker. Deze mislukkingen onderstreepten de noodzaak van strengere tests.
Modern toezicht en nieuwe opties
Eind jaren negentig voerde de FDA strengere eisen voor klinische onderzoeken in voor medicijnen tegen obesitas. De huidige goedgekeurde medicijnen zijn uitgebreider getest en bieden over het algemeen een beter veiligheidsprofiel. Er zijn nu verschillende opties beschikbaar, elk met zijn eigen mechanisme en overwegingen:
- Tirzepatide (Zepbound): Een wekelijkse injectie die hormonen nabootst die insuline en de spijsvertering reguleren, wat in klinische onderzoeken een gemiddeld gewichtsverlies van 22,5% laat zien. Vaak voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, diarree en braken.
- Semaglutide (Wegovy): Nog een GLP-1-receptoragonist, verkrijgbaar als wekelijkse injectie of als dagelijkse orale pil. Het reguleert de eetlust en is in dierstudies in verband gebracht met schildkliertumoren.
- Naltrexon-Bupropion (Contrave): Een oraal medicijn dat verslavings- en depressiebehandelingen combineert om de eetlust te onderdrukken. Het kan zelfmoordgedachten doen toenemen en moet worden vermeden door mensen met een ongecontroleerde bloeddruk.
- Liraglutide (Saxenda): Een dagelijkse injectie die de eetlustregulerende hormonen nabootst. Het brengt een risico met zich mee op pancreatitis en is in verband gebracht met schildkliertumoren bij dieren.
- Phentermine-Topiramaat (Qsymia): Een pil die de eetlust onderdrukt. Het mag niet worden gebruikt door mensen met glaucoom, hyperthyreoïdie of een voorgeschiedenis van hartproblemen.
- Orlistat (Xenical, Alli): Een pil die de opname van vet blokkeert en diarree, gasvorming en lekkage van olieachtige ontlasting veroorzaakt. Het kan de opname van voedingsstoffen en bepaalde medicijnen verstoren.
De voordelen en risico’s afwegen
Voordat patiënten met afslankmedicijnen beginnen, moeten ze de mogelijke risico’s en bijwerkingen bespreken met hun zorgverlener. Deze medicijnen mogen niet worden gebruikt tijdens de zwangerschap of door personen met een eetstoornis. Veranderingen in levensstijl – inclusief dieet, lichaamsbeweging en regelmatige controles bij een obesitasspecialist – blijven cruciaal voor succes op de lange termijn.
De huidige generatie medicijnen voor gewichtsverlies betekent een belangrijke stap voorwaarts op het gebied van veiligheid en werkzaamheid. Verantwoord gebruik en geïnformeerde besluitvorming zijn echter essentieel om de voordelen te maximaliseren en de schade te minimaliseren.
Conclusie: Moderne obesitasbehandelingen bieden een waardevol hulpmiddel voor mensen die worstelen met gewichtsbeheersing, maar zijn geen vervanging voor levensstijlinterventies. Naarmate het onderzoek vordert en de regelgeving strenger wordt, belooft de toekomst van medicijnen voor gewichtsverlies veiligere, effectievere oplossingen.
