Chronische lymfatische leukemie (CLL) is de meest voorkomende leukemie bij volwassenen. Het ontstaat wanneer het beenmerg te veel abnormale lymfocyten produceert – witte bloedcellen die cruciaal zijn voor het bestrijden van infecties. Hoewel ze doorgaans langzaam groeien, ontwikkelen sommige vormen zich snel. Jaarlijks worden ongeveer 22.760 mensen in de VS gediagnosticeerd, waardoor dit een aanzienlijk gezondheidsprobleem is.
Het ziekteproces begrijpen
CLL ontstaat door een genetische mutatie in een enkele lymfocyt, die ongecontroleerde groei en vermenigvuldiging veroorzaakt. Deze abnormale cellen verdringen gezonde bloedcellen en verstoren de normale functie. De aandoening is chronisch, wat betekent dat deze zich gewoonlijk langzaam ontwikkelt, en komt zelden voor bij personen onder de 40 jaar, met een gemiddelde diagnoseleeftijd rond de 70 jaar.
Risicofactoren en wie erdoor getroffen wordt
Verschillende factoren kunnen het CLL-risico verhogen:
- Leeftijd: Oudere personen zijn het meest vatbaar.
- Ras: Blanke mensen hebben een hogere incidentie vergeleken met andere etniciteiten.
- Familiegeschiedenis: Een familiegeschiedenis van CLL of andere vormen van bloedkanker verhoogt het risico.
- Blootstelling aan chemicaliën: Blootstelling aan bepaalde gifstoffen (zoals herbiciden, insecticiden of Agent Orange) kan bijdragen aan de ontwikkeling van CLL.
Soorten CLL: genetische variaties zijn belangrijk
Er bestaan twee hoofdtypen, die worden onderscheiden door genetische markers. Tests analyseren veranderingen in het TP53 -gen (dat de celgroei reguleert) en chromosoomveranderingen. Als chromosoom 17 ontbreekt of het TP53 -gen is gemuteerd, is CLL agressiever en moeilijker te behandelen. Anders kan de ziekte langzaam voortschrijden met minimale initiële symptomen.
De symptomen herkennen
Veel patiënten blijven jarenlang klachtenvrij. Wanneer symptomen optreden, kunnen deze het volgende omvatten:
- Gezwollen lymfeklieren
*Gemakkelijk blauwe plekken - Aanhoudende vermoeidheid
- Terugkerende koorts of nachtelijk zweten
- Onverklaarbaar gewichtsverlies
- Buikpijn als gevolg van een vergrote milt
- Frequente infecties
Diagnose: een aanpak in meerdere stappen
Artsen diagnosticeren CLL via een combinatie van tests:
- Bloedtesten: Beoordeel het aantal lymfocyten, de celvorm en de DNA-veranderingen.
- Beenmergbiopsie: Onderzoekt het sponsachtige weefsel waar bloedcellen worden gemaakt.
- Beeldende scans (CT, PET): Detecteer kanker die zich verspreidt in zachte weefsels.
Behandelingsstrategieën: van waakzaam wachten tot geavanceerde therapieën
De behandeling hangt af van het ziektestadium, het CLL-type en de eerdere behandeling. Opties zijn onder meer:
- Waakzaam wachten: Bij langzaam groeiende CLL in een vroeg stadium is het mogelijk dat onmiddellijke behandeling de overleving niet verlengt. Controle elke 3 tot 6 maanden is standaard.
- Gerichte therapie: Medicijnen blokkeren specifieke eiwitten op kankercellen, vaak met minder bijwerkingen. Voorbeelden hiervan zijn acalabrutinib, ibrutinib en venetoclax.
- Chemotherapie: Sterke medicijnen doden kankercellen, gebruikt wanneer gerichte therapieën niet effectief zijn of voor agressieve CLL.
- Immunotherapie: Versterkt het immuunsysteem van het lichaam om kanker te bestrijden. Opties zijn onder meer CAR T-celtherapie (versterkte immuuncellen die terug in het lichaam worden ingebracht) en monoklonale antilichamen (eiwitten die immuuncellen aantrekken voor kanker).
- Stamceltransplantatie: Vervangt ziek beenmerg door gezonde stamcellen (zelden gebruikt voor CLL).
- Bestraling: Gebruikt voor pijnverlichting of vóór stamceltransplantaties (soms bij CLL).
- Chirurgie/leukaferese: Zelden nodig, maar kan complicaties zoals een vergrote milt of een hoog aantal witte bloedcellen aanpakken.
Potentiële complicaties: verder dan leukemie zelf
CLL kan leiden tot:
- Frequente infecties: Als gevolg van een verzwakte immuunfunctie.
- Andere vormen van kanker: Verhoogd risico op melanoom, longkanker of spijsverteringskanker.
- Richtersyndroom: Een zeldzame, agressieve vorm van lymfoom.
- Auto-immuunproblemen: Het immuunsysteem valt rode bloedcellen of bloedplaatjes aan.
CLL is een complexe aandoening, maar vroege detectie en moderne behandelingen bieden veel patiënten een effectieve behandeling en langere overleving. Door inzicht te krijgen in de progressie van de ziekte, de risicofactoren en de behandelingsopties, kunnen individuen met geïnformeerd vertrouwen door deze diagnose navigeren.
