Hoewel de meeste mensen bekend zijn met ‘mind-dwalen’ (de neiging van onze gedachten om af te dwalen naar herinneringen of toekomstige angsten), suggereert nieuw onderzoek dat er nog een ander, minder besproken fenomeen bestaat: ‘lichaamsdwalen’.
Uit een recent onderzoek gepubliceerd in het tijdschrift PNAS blijkt dat onze interne focus niet alleen via gedachten afdwaalt; het drijft ook door in onze fysieke sensaties. Belangrijker nog is dat deze verschuiving in aandacht een verrassend hulpmiddel kan zijn voor het beheersen van de symptomen van depressie en ADHD.
De wetenschap van somatische aandacht
Om dit te onderzoeken voerden onderzoekers een grootschalig onderzoek uit onder 536 deelnemers. Met behulp van MRI-machines naast sensoren om de hartslag, ademhaling en maagactiviteit te monitoren, volgde het team hoe de aandacht van de deelnemers verschoof terwijl ze stil bleven.
De bevindingen waren duidelijk: deelnemers dreven vaak weg van externe stimuli en begonnen zich te concentreren op interne somatische sensaties, zoals:
– Het ritme van hun hartslag
– Het gevoel van ademhaling
– Activiteit in de maag of blaas
De paradox: waarom het nuttig kan zijn om je “ongemakkelijk” te voelen
Het onderzoek bracht een fascinerende tegenstrijdigheid aan het licht in de manier waarop we deze verschuivingen in aandacht ervaren. Aan de ene kant voelt het ronddwalen van het lichaam niet altijd goed.
- De negatieve ervaring: Deelnemers rapporteerden dat terwijl het dwalen van gedachten vaak prettig aanvoelde, het dwalen van het lichaam vaak gecorreleerd was met negatieve emoties en een verhoogde hartslag. Focussen op lichamelijke gewaarwordingen kan soms opdringerig of ongemakkelijk aanvoelen.
- Het positieve resultaat: Ondanks het ongemak was er een aanzienlijk klinisch voordeel. Deelnemers die meldden dat ze zich meer bewust waren van hun lichamelijke sensaties, rapporteerden ook minder symptomen van ADHD en depressie.
Deze paradox suggereert dat, hoewel aandacht besteden aan het lichaam niet inherent ‘ontspannend’ is, het een vitale psychologische functie vervult: aanwezigheid.
Versterking van de verbinding tussen hersenen en lichaam
De onderzoekers geloven dat de voordelen van ronddwalen voortkomen uit het vermogen om het herkauwen te onderbreken. Wanneer de geest zich bezighoudt met fysieke sensaties, heeft hij minder ‘bandbreedte’ om deel te nemen aan de zich herhalende, negatieve gedachteloopjes – zoals spijt over het verleden of angst voor de toekomst – die kenmerkend zijn voor depressie en ADHD.
Bovendien merkte de studie fysiologische veranderingen in de hersenen op. Lichaamsbeweging werd in verband gebracht met sterkere neurale verbindingen tussen de thalamus (een belangrijk relaisstation in de hersenen) en de regio’s die verantwoordelijk zijn voor beweging en aanraking. Dit suggereert dat het focussen op het lichaam feitelijk de proprioceptie – ons gevoel van de positie van ons lichaam in de ruimte – kan verbeteren en ons vermogen om geaard te blijven kan versterken.
Praktische toepassingen voor geestelijk welzijn
Het onderzoek impliceert dat ‘aanwezig blijven’ een vaardigheid is die ontwikkeld kan worden, net als een spier. Voor degenen die worstelen met focus of stemmingsregulatie kan het beoefenen van opzettelijk somatisch bewustzijn verlichting bieden.
Veelgebruikte methoden om dit te oefenen zijn onder meer:
– Bodyscanoefeningen om systematisch sensaties van top tot teen op te merken.
– Mindful wandelen, waarbij de nadruk ligt op het contact tussen de voeten en de grond.
– Adembewustzijn, simpelweg het stijgen en dalen van de borstkas observeren.
Hoewel het concentreren op lichamelijke sensaties op dat moment misschien niet altijd prettig aanvoelt, dient het vermogen om aanwezig te blijven als een krachtige buffer tegen de cognitieve cycli van depressie en ADHD.
Conclusie
Door de focus te verleggen van abstracte gedachten naar fysieke sensaties kunnen individuen negatieve mentale patronen doorbreken en de neurale paden versterken die verantwoordelijk zijn voor aanwezigheid. Dit suggereert dat ‘lichaamsdwalen’ niet alleen een afleiding is, maar een potentiële weg naar verbeterde mentale veerkracht.
