Pomimo niedawnego spadku wskaźników otyłości wśród dorosłych w USA – z 39,9% w 2022 r. do 37% w 2025 r. – zapotrzebowanie na skuteczne metody leczenia otyłości pozostaje znaczne. Chociaż zmiany stylu życia, takie jak dieta i aktywność fizyczna, mają fundamentalne znaczenie, często są niewystarczające do długoterminowej kontroli masy ciała. Leki mogą pomóc wypełnić tę lukę, ukierunkowując się na czynniki biologiczne przyczyniające się do przyrostu masy ciała, jak wyjaśnia dr Timothy Garvey z Uniwersytetu Alabama w Birmingham: „Otyłość to choroba wymagająca interwencji przez całe życie… leki mogą zatrzymać procesy powodujące przyrost masy ciała”.
Leki odchudzające są obecnie zatwierdzone dla dorosłych z BMI 30 lub wyższym lub dla osób z BMI 27 lub wyższym i chorobami związanymi z wagą, takimi jak wysokie ciśnienie krwi, cukrzyca lub bezdech senny. Jednak droga do bezpiecznych i skutecznych metod leczenia była pełna niepowodzeń.
Historia zagrożeń i przeglądów
Wczesne etapy opracowywania leku na odchudzanie naznaczone były niebezpiecznymi eksperymentami. W latach czterdziestych XX wieku agresywnie promowano „tęczowe pigułki” – koktajle amfetaminy, leków moczopędnych, środków przeczyszczających i hormonów tarczycy, często ze śmiertelnymi konsekwencjami. W latach sześćdziesiątych FDA wycofała te nieuregulowane mieszaniny z rynku po licznych ofiarach śmiertelnych. Dr Frank Greenway z Louisiana State University podkreśla ten problem: „Żaden z tych leków nie był testowany długoterminowo… zwiększa to ryzyko, że będą miały skutki uboczne, których nie stwierdzono w przypadku krótkotrwałej terapii”.
W latach 90. XX wieku nastąpił wzrost i upadek fen-fenu, połączenia fenfluraminy i fenterminy, które później wycofano z użytku ze względu na wady zastawek serca. Późniejsze leki, takie jak sibutramina (Meridia) i lorkaseryna (Belkik), również zostały wycofane ze względu na ryzyko sercowo-naczyniowe i nowotwory. Te niepowodzenia uwydatniły potrzebę bardziej rygorystycznych testów.
Nowoczesny nadzór i nowe możliwości
Pod koniec lat 90. FDA wprowadziła bardziej rygorystyczne wymagania dotyczące badań klinicznych leków stosowanych w leczeniu otyłości. Nowo zatwierdzone leki przeszły bardziej szczegółowe badania i ogólnie mają lepszy profil bezpieczeństwa. Obecnie dostępnych jest kilka opcji, każda z własnym mechanizmem i funkcjami:
- Tirzepatid (Zepbound): Cotygodniowy zastrzyk naśladujący hormony regulujące insulinę i trawienie, wykazujący w badaniach klinicznych średnią utratę masy ciała wynoszącą 22,5%. Częste działania niepożądane obejmują nudności, biegunkę i wymioty.
- Semaglutyd (Vegovi): Inny agonista receptora GLP-1 dostępny w postaci cotygodniowych zastrzyków lub codziennych tabletek doustnych. Reguluje apetyt i w badaniach na zwierzętach powiązano go z nowotworami tarczycy.
- Naltrekson-Bupropion (Contrava): Lek doustny łączący leki uzależniające i przeciwdepresyjne w celu tłumienia apetytu. Może nasilać myśli samobójcze i powinny go unikać osoby z niekontrolowanym ciśnieniem krwi.
- Liraglutyd (Saxenda): Codzienny zastrzyk naśladujący hormony regulujące apetyt. Niesie ze sobą ryzyko zapalenia trzustki i jest powiązana z nowotworami tarczycy u zwierząt.
- Fentermina-Topiramat (Xymia): Pigułka tłumiąca apetyt. Nie powinny go stosować osoby cierpiące na jaskrę, nadczynność tarczycy lub choroby serca w wywiadzie.
- Orlistat (Xenical, Alli): Pigułka blokująca wchłanianie tłuszczów, powodująca biegunkę, gazy i wyciek tłustych stolców. Może zakłócać wchłanianie składników odżywczych i niektórych leków.
Ocena korzyści i ryzyka
Przed rozpoczęciem stosowania leków odchudzających pacjenci powinni omówić z lekarzem potencjalne ryzyko i skutki uboczne. Leków tych nie należy stosować w czasie ciąży ani u osób z zaburzeniami odżywiania. Zmiany stylu życia – w tym dieta, ćwiczenia i regularne kontrole u specjalisty ds. otyłości – nadal mają kluczowe znaczenie dla długoterminowego sukcesu.
Obecna generacja leków odchudzających stanowi znaczący krok naprzód pod względem bezpieczeństwa i skuteczności. Aby zmaksymalizować korzyści przy jednoczesnej minimalizacji szkód, konieczne jest jednak odpowiedzialne stosowanie i świadome podejmowanie decyzji.
Wniosek: Obecne metody leczenia otyłości stanowią cenne narzędzie dla osób zmagających się z kontrolą wagi, ale nie zastępują interwencji związanych ze stylem życia. W miarę postępu badań i zaostrzania się przepisów przyszłość leków odchudzających zapewnia bezpieczniejsze i skuteczniejsze rozwiązania.
