Sigmund Freud stierf in 1939. Hij liet een erfenis na die zowel uit fundering als uit fictie bestond. Waarschijnlijk ken je de naam. Je associeert het waarschijnlijk met banken, interpretatieve dromen en een fascinatie voor het onderbewustzijn. Maar de man die de psychoanalyse uitvond, was veel controversiëler dan de karikatuur van de popcultuur suggereert. Zijn werk lanceerde een veld. Het heeft het ook tientallen jaren stilgelegd.
Freud observeerde niet alleen menselijk gedrag. Hij construeerde een uitgebreide kaart van de psyche. Deze kaart, hoewel grotendeels verworpen door de moderne wetenschap, veranderde de manier waarop we over onszelf praten. We gebruiken nog steeds zijn woordenschat. We worstelen nog steeds met zijn concepten. Het negeren van zijn impact is onmogelijk. Het begrijpen van zijn fouten is essentieel.
De structuur van de geest
Freuds voornaamste bijdrage was niet alleen therapie. Het was een persoonlijkheidstheorie. Hij verdeelde de menselijke geest in drie delen. De identiteitskaart. Het ego. Het superego.
Het ID is de oerkracht. Het wil onmiddellijke bevrediging. Honger. Seks. Agressie. Het gaat niet om regels. Het maakt niet uit voor morgen. Het wil nu alleen maar verlichting. Het ego is de bemiddelaar. Het werkt op de realiteit. Het probeert de verlangens van het id op sociaal aanvaardbare manieren te bevredigen. Het superego is het morele kompas. Het internaliseert maatschappelijke regels. Het oordeelt. Het veroorzaakt schuldgevoelens.
“Het id, het ego en het superego zijn geen afzonderlijke entiteiten met grenzen, maar eerder gebieden van de psyche die voortdurend op elkaar inwerken.” – Sigmund Freud
Dit model was intuïtief. Het voelde waar. In deze triade herkenden mensen hun eigen innerlijke conflicten. Het gaf vorm aan abstracte gevoelens. Maar het was gebaseerd op casestudies. Geen experimenten. Geen gegevens. Slechts een kleine groep rijke Weense patiënten. De steekproefomvang was klein. De vooringenomenheid was enorm.
Droominterpretatie en het onbewuste
Freud geloofde dat dromen de ‘koninklijke weg naar het onbewuste’ waren. Hij betoogde dat dromen verkapte vervullingen van onderdrukte wensen bevatten. De meeste van deze wensen waren seksueel of agressief. Hij heeft jarenlang een systeem ontwikkeld om ze te decoderen.
Hij noemde de expliciete inhoud van een droom de manifeste inhoud. De verborgen betekenis was de latente inhoud. Het interpreteren van dromen vereiste het blootleggen van deze latente betekenis. Hij gebruikte technieken als vrije associatie. Patiënten zeiden wat er in hen opkwam. Freud analyseerde vervolgens de verbanden.
De moderne neurowetenschappen hebben deze specifieke benadering grotendeels ontkracht. Dromen worden nu gezien als een bijproduct van hersenactiviteit tijdens de slaap. Ze helpen emoties te verwerken. Ze consolideren het geheugen. Ze bevatten niet noodzakelijkerwijs geheime boodschappen uit het onderbewustzijn. Het idee dat elke verspreking een onderdrukt trauma onthult? Dat wordt niet ondersteund door bewijs. Nog. De culturele impact blijft bestaan. We praten nog steeds over ‘Freudiaanse versprekingen’.
Psychoseksuele ontwikkeling
Freud stelde dat persoonlijkheid zich in vijf stadia ontwikkelt. Mondeling. Anaal. Fallisch. Latentie. Genitaal. Elke fase richt zich op een andere erogene zone. Fixatie in elk stadium kan leiden tot volwassen persoonlijkheidskenmerken. Fixatie in het anale stadium kan bijvoorbeeld resulteren in obsessieve reinheid of koppigheid.
Deze theorie wordt tegenwoordig breed bekritiseerd. Het is sterk gendervooroordeel. Het berust op concepten die moeilijk empirisch te testen zijn. Het Oedipus-complex: het verlangen van een jongen naar zijn moeder en de rivaliteit met zijn vader
